Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, bày tỏ sự tán thành về chủ trương ban hành hành lang pháp lý cho lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm thực hiện chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Tuy nhiên, từ góc độ xây dựng pháp luật, đại biểu đã phân tích những bất cập về quy trình và tính thời điểm của dự án luật này.

Một trong những vấn đề được đại biểu Nguyễn Mạnh Cường đặt ra là tính ổn định của hệ thống pháp luật. Đại biểu chỉ rõ, vào tháng 6/2025, Quốc hội vừa thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, trong đó đã dành hẳn một chương quy định về trí tuệ nhân tạo. Việc cơ quan soạn thảo trình một dự án luật mới để thay thế chương về AI trong Luật Công nghiệp công nghệ số khi luật này vừa ban hành được vài tháng, chưa kịp đi vào cuộc sống và chưa có đánh giá tác động thực tiễn là vấn đề cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Đại biểu nhấn mạnh rằng cách làm luật theo kiểu "chưa thi hành đã sửa" là vấn đề chúng ta cần quan tâm, gây lãng phí về nguồn lực xây dựng và thi hành pháp luật. Trong khi việc sửa đổi luật do sắp xếp tổ chức bộ máy là lý do khách quan, thì đối với các lĩnh vực chuyên môn, việc thay đổi quy định quá nhanh chóng khi người dân và doanh nghiệp chưa kịp nắm bắt sẽ làm giảm tính ổn định. Thay vì ban hành một đạo luật mới, đại biểu gợi ý nên tận dụng cơ chế tại Nghị quyết số 206 (tháng 6/2025) của Quốc hội. Cơ chế này cho phép Chính phủ thí điểm điều chỉnh các quy định hạn chế đổi mới sáng tạo trong vòng 3 năm, sau đó tổng kết để luật hóa, đảm bảo tính linh hoạt và thận trọng cần thiết.

Bên cạnh vấn đề về quy trình, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường cũng chỉ ra sự chưa thống nhất giữa dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo với các đạo luật liên quan, điển hình là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. So sánh với Luật Thủ đô, đại biểu nhận thấy dự thảo luật này bỏ ngỏ các yêu cầu về đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trong quá trình thử nghiệm. Mặt khác, về chế tài miễn trừ trách nhiệm, dự thảo lại thể hiện sự mâu thuẫn. Trong khi Luật Thủ đô và Luật Khoa học và Công nghệ cho phép miễn trừ cả trách nhiệm dân sự, hình sự và hành chính (với điều kiện nhất định) để khuyến khích đổi mới sáng tạo, thì dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo lại bó hẹp phạm vi, chỉ quy định miễn trách nhiệm hành chính. 

Liên quan đến các hành vi bị nghiêm cấm, trước ý kiến đề nghị bổ sung các quy định cấm sử dụng AI để gây rối chính trị hay lừa đảo, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường bày tỏ sự băn khoăn. Theo phân tích của đại biểu, bản chất các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, lừa đảo hay xúc phạm danh dự dù thực hiện bằng phương tiện gì thì đều đã bị các luật hiện hành nghiêm cấm và xử lý. Việc sử dụng công nghệ AI chỉ nên được xem là phương thức thực hiện hoặc tình tiết tăng nặng, không cần thiết phải quy định lặp lại trong luật này để tránh trùng lắp.

Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường đề nghị cơ quan soạn thảo cần dành thêm thời gian rà soát cẩn trọng, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng ban hành luật nhưng tính thực thi không cao.

Hồng Nhung - Thanh Tuân