Không “rút gọn” bằng mọi giá, phải thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng

Đại biểu cho rằng xu hướng báo cáo việc cắt giảm số điều (từ 80 còn 36 điều) như một thành tích là “bước lùi” nếu đổi mới lập pháp chỉ dừng ở việc gom, rút mà không đảm bảo hàm lượng chính sách. Luật cần thể chế hóa đầy đủ các văn bản của Đảng: Hướng dẫn số 03 nêu 7 nhóm/35 hành vi lãng phí, trong khi dự thảo chỉ quy định 9 nhóm hành vi theo cách đơn giản hơn; các quy định bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí cũng đang quá khái quát so với văn bản của Đảng. “Không thể để nghị quyết của Đảng cụ thể hơn luật,” đại biểu nhấn mạnh.

 ĐBQH Nguyễn Mạnh Cường phát biểu tại phiên họp

Làm rõ phạm vi, đối tượng áp dụng – giữ cấu trúc logic của luật hiện hành

Về đối tượng áp dụng, đại biểu phân tích luật hiện hành phân thành 3 nhóm (khu vực sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước; khai thác tài nguyên; các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác) tương đối mạch lạc. Dự thảo chuyển sang 7 loại đối tượng (lẫn lộn khu vực nhà nước/ngoài nhà nước) khiến thiếu rõ ràng. Đại biểu đề nghị giữ tinh thần phân định như luật hiện hành để thuận lợi trong giám sát, thi hành.  Nhóm hành vi “lãng phí liên quan đến xây dựng, ban hành VBQPPL về TK,CLP” trong dự thảo theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật - Tư pháp, có thể bị hiểu nhầm là lãng phí trong quy trình soạn thảo. Theo Hướng dẫn 03, nội hàm đúng là chậm ban hành, chậm sửa đổi/bãi bỏ, hoặc quy định trái chủ trương của Đảng dẫn tới lãng phí. Dự thảo cần ghi rõ nội hàm, tránh diễn đạt tên nhóm chung chung. 

Khái niệm cốt lõi chuẩn xác, nhất quán, chế tài hiệu quả để đảm bảo tính khả thi

Theo đại biểu, khái niệm “Lãng phí” trong Dự thảo đang bỏ mất đối tượng cụ thể (vốn, tài sản, lao động, tài nguyên) như luật hiện hành, khiến khái niệm mơ hồ. Nếu mở rộng đối tượng, cần liệt kê bổ sung, không thể bỏ hẳn. Khái niệm “Tiết kiệm”: Luật hiện hành công nhận cả trường hợp đạt mục tiêu cao hơn với cùng định mức (năng suất tăng), trong khi dự thảo chỉ coi tiết kiệm là “dùng ít hơn định mức mà vẫn đạt mục tiêu”. Cần giữ tinh thần khuyến khích nâng hiệu quả như luật hiện hành. 

Về nguyên tắc, kết cấu chương mục và bảo vệ người cung cấp thông tin quy định tai Điều 6, đại biểu cho rằng Dự thảo nêu “toàn bộ quá trình” nhưng lại liệt kê thiếu các khâu như thẩm tra, tiếp thu, trình thông qua…; đồng thời, cách diễn đạt liên hệ “tiết kiệm” với “phát hiện điểm nghẽn” là chưa logic. Đối với việc cung cấp thông tin, bảo vệ người đấu tranh tại Điều 7, ý kiến cho rằng không nên bắt người cung cấp chịu trách nhiệm về “tính chính xác tuyệt đối” của thông tin – điều này ngăn cản việc phản ánh; nên yêu cầu trung thực, không cố ý sai. Bảo vệ không chỉ áp dụng với “người tố cáo” theo thủ tục tố cáo, mà cần mở rộng sang “người phản ánh”, và không đưa khái niệm bảo vệ cơ quan, tổ chức nếu hệ thống pháp luật hiện hành không quy định. 

Đại biểu cũng góp ý Dự thảo đang đưa Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí và Chương trình TK,CLP vào Chương TK,CLP trong khu vực nhà nước, là chưa phù hợp. Đây là các thiết chế áp dụng toàn xã hội, cần đặt tại phần quy định chung để bảo đảm phạm vi hiệu lực. 

Đối với việc xử lý vi phạm tại Điều 35, đại biểu cho rằng liệt kê “giải trình theo yêu cầu” như một chế tài là không chuẩn; “giải trình” là thủ tục trong quá trình xử lý, còn chế tài phải là bồi thường, kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc hình sự tùy mức độ. Cần sửa cấu trúc điều để thống nhất kỹ thuật lập pháp. 

Kết lại, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường đề nghị rà soát toàn diện dự thảo để: thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, không “cắt ngắn hình thức”; chuẩn hóa khái niệm – đối tượng – hành vi, đặt đúng vị trí chiến lược, chương trình; khuyến khích phản ánh, bảo vệ người đấu tranh theo hướng mở, khả thi; thiết kế chế tài rành mạch, bảo đảm tính răn đe và khả năng áp dụng. Những chỉnh lý này sẽ giúp Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trở thành công cụ hữu hiệu phòng, chống lãng phí gắn với phòng, chống tham nhũng, góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương tài chính – ngân sách và niềm tin của Nhân dân. 

Phương Hảo