Theo đại biểu, dự thảo đã tiến bộ khi quy định cụ thể hơn các quyền của người bị tạm giữ, tạm giam như gặp thân nhân, được chăm sóc y tế, gửi nhận thư, sách báo và bảo đảm điều kiện sinh hoạt tối thiểu, thể chế hóa tinh thần Hiến pháp 2013 rằng mọi hạn chế quyền con người, quyền công dân phải do luật định. Tuy nhiên, để những quyền này đi vào đời sống, luật cần làm rõ cơ chế bảo đảm thực thi: thiết kế kênh giám sát độc lập về ăn, ở, y tế; quy định trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ sở giam giữ khi để xảy ra vi phạm; và đề cao vai trò kiểm sát thường xuyên của Viện kiểm sát nhân dân, kèm kết luận công khai về kết quả giám sát nhằm tăng tính răn đe, phòng ngừa.

Về tổ chức thi hành biện pháp “cấm đi khỏi nơi cư trú”, đại biểu thống nhất với cách phân công: UBND cấp xã chịu trách nhiệm chung; Trưởng Công an cấp xã trực tiếp tham mưu, giúp thực hiện. Đây là cách tiếp cận đúng nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền”. Để bảo đảm khả thi, ông đề nghị luật hóa rõ cơ chế phối hợp giữa UBND và Công an xã, xác định trách nhiệm cuối cùng thuộc UBND cấp xã trong quản lý, giám sát người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; đồng thời quy định chặt chẽ chế độ báo cáo, cập nhật thông tin, quy trình xử lý vi phạm và khuôn khổ kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân để bảo đảm minh bạch, thống nhất.

Đề cập ứng dụng công nghệ trong quản lý người bị áp dụng biện pháp “cấm đi khỏi nơi cư trú”, đại biểu cho rằng dự thảo đi đúng hướng khi khuyến khích chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp. Song, cần bổ sung nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân, hạn chế thu thập – lưu trữ – chia sẻ tùy tiện; có lộ trình triển khai, ưu tiên thí điểm tại địa bàn đủ điều kiện trước khi nhân rộng để tránh tạo gánh nặng cho cơ sở còn hạn chế hạ tầng số.

ĐBQH Hà Sỹ Đồng góp ý dự thảo Luật hi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú (sửa đổi)

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại biểu nhấn mạnh nguyên tắc “tước tự do là biện pháp cuối cùng”, chỉ áp dụng khi thật sự cần thiết; nhiều nước đã sử dụng hiệu quả các biện pháp thay thế giam giữ như quản lý tại cộng đồng, giám sát điện tử, báo cáo định kỳ, ký cam kết hoặc hạn chế đi lại có kiểm soát, đi kèm cơ chế báo cáo công khai và cơ sở dữ liệu thống nhất để ngăn lạm dụng và củng cố niềm tin xã hội. Trên tinh thần đó, ông kiến nghị dự thảo tiếp tục cụ thể hóa nguyên tắc ưu tiên biện pháp ít hạn chế hơn trước khi tạm giữ, tạm giam; thiết kế cơ chế kiểm soát việc áp dụng và giám sát độc lập với người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; đồng thời xây dựng từng bước hệ thống dữ liệu quốc gia về thi hành biện pháp ngăn chặn để minh bạch, có thể so sánh, đánh giá chính sách theo thời gian.

“Kết lại, tôi nhất trí cao với hướng tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ; đề nghị hoàn thiện dự thảo theo hướng rõ trách nhiệm, nhân đạo, thống nhất, khả thi và phù hợp chuẩn mực quốc tế,” đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh, đồng thời kỳ vọng khi ban hành, luật không chỉ điều chỉnh việc thi hành các biện pháp ngăn chặn mà còn phản ánh bước tiến của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, đặt con người ở vị trí trung tâm và chủ thể của hoạt động tư pháp.