Về định hướng chính sách, đại biểu đề nghị bổ sung, thể hiện rõ quy định liên quan quyền SHTT trong môi trường AI, nội dung số và dữ liệu lớn, theo hướng chỉ bảo hộ khi có đóng góp sáng tạo đáng kể của con người, còn phần do AI tự động tạo ra chỉ nên được thừa nhận ở cấp độ dữ liệu/quy trình. Điều này giúp khuyến khích đổi mới công nghệ nhưng vẫn bảo đảm công bằng cho người sáng tạo. Đồng thời, cần quan tâm bảo hộ tri thức truyền thống, quyền sáng tạo của cộng đồng dân tộc thiểu số và dữ liệu mở, tránh bị thương mại hóa, sao chép mà cộng đồng không được hưởng lợi. 

Đại biểu Hà Sỹ Đồng góp ý hoàn thiện Luật Sở hữu trí tuệ

Đối với các quy định cụ thể, đại biểu lưu ý: đối với khái niệm kiểu dáng công nghiệp chưa nên mở rộng ngay sang “sản phẩm phi vật lý” (giao diện số, tài sản ảo…) khi quốc tế còn chưa thống nhất tiêu chí; nên quy định nguyên tắc và giao Chính phủ hướng dẫn để linh hoạt triển khai. 

Về nội dung giới hạn quyền SHTT (Điều 7) cần bảo đảm thẩm quyền chấm dứt/hủy bỏ quyền được thực hiện bởi Tòa án hoặc cơ quan chuyên trách trên cơ sở chứng cứ, không nên trao quyền hành chính chung chung vì dễ lạm dụng. Với quyền phân tích dữ liệu phục vụ AI, cần chuẩn hóa tiêu chí “không gây thiệt hại bất hợp lý”, cần làm rõ phạm vi sử dụng dữ liệu đã công bố công khai cho huấn luyện AI và biện pháp loại trừ dữ liệu nhạy cảm/có bản quyền. 

Ngoài ra, chính sách Nhà nước (Điều 8) nên bỏ nội dung mơ hồ như “hỗ trợ trạm làm việc cho nhà sáng chế”, thay bằng chính sách hỗ trợ bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ vùng đồng bào DTTS và các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đã có. 

Về tài chính dựa trên quyền SHTT (Điều 8a), đại biểu đề nghị không cho phép chủ sở hữu tự xác định giá trị quyền SHTT để “quản trị riêng” ngoài sổ kế toán, vì trái Luật Kế toán và tiềm ẩn rủi ro thổi giá, gian lận; thay vào đó, cần cơ chế thẩm định độc lập và cơ sở dữ liệu định giá công khai để thị trường tham chiếu. Mặt khác, nội dung “thí điểm tài chính” có thể đã được luật khác cho phép, không cần đưa vào. 

Với tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả (CMO), ông đề nghị không “hành chính hóa” ủy quyền dân sự: bỏ cơ chế chỉ định tổ chức cấp phép khi chưa có ủy quyền, tránh xin–cho; hợp nhất thủ tục công nhận và cấp giấy chứng nhận để tinh gọn, minh bạch. 

Về phí, lệ phí, đại biểu đề xuất loại bỏ các khoản thu chồng lấn (phí thụ lý song trùng với lệ phí nộp đơn…), vì đi ngược chủ trương khuyến khích đăng ký, bảo hộ quyền SHTT; chỉ giữ một hệ thống lệ phí thống nhất cho nộp đơn và cấp văn bằng. 

Từ góc độ kỹ thuật lập pháp, đại biểu Hà Sỹ Đồng đề nghị Luật chỉ quy định nguyên tắc, còn các quy trình, tiêu chí chi tiết (thời hạn, biểu mẫu, tiêu chuẩn nghiệp vụ…) nên giao Chính phủ hướng dẫn để thích ứng nhanh với biến động công nghệ và thị trường, đúng tinh thần phân quyền, linh hoạt quản trị. Đồng thời, cần quy định rõ hiệu lực chuyển tiếp đối với các CMO, tổ chức, cá nhân chịu tác động để không tạo khoảng trống pháp lý. 

Kết lại, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu cập nhật kịp thời thực tiễn số – AI, giảm hành chính hóa, tăng tính thị trường và minh bạch, qua đó tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và bảo đảm cân bằng lợi ích giữa nhà sáng tạo, doanh nghiệp và xã hội. 

Diệu Linh